Uncategorized

Ж.Цогтсугар: Архи шахдаг байдлыг “хэрэглээний хүчирхийлэл” гэж хуульчлах хэрэгтэй.”Энд дарж нэгдээрэй”

Хуульзүйн байнгын хорооноос согтуурах, мансуурах донтой хүнийг албадан эмчлэх асуудлаар хэлэлцүүлэг зохион байгуулж байна. Архинд донтсон хүнийг албадан эмчлэх биш оюун санаа, зан үйлийг нь өөрчлөх цаг болсныг Монголын эрэгтэйчүүдийн хөгжлийн нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч, доктор Ж.Цогтсугар хэлж байна.

Тэрбээр “…Албадан эмчилгээ гэсэн нэршлээс эхлэх хэрэгтэй. Ардчилсан нийгэмд албадан гэсэн үг зохих уу, хүний сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлөх вэ. ДЭМБ-аас нийгэмд, хамт олон суурилсан эмчилгээг зөвлөөд байхад бид албадлагын эмчилгээг голчилж байна. ДЭМБ болон манай эмч нар F10 ангиллын архины шалтгаант сэтгэц, зан үйлийн эмгэг гэж тодорхойлж байна. Сэтгэцийг нь  эмч нар анагааж байна. Зан үйлийг нь анагаадаг эм энэ дэлхийд байхгүй. Энэ бол албадлага, тушаалаар хийдэг ажил биш. Оюун санааны ажлыг мэргэшсэн ТББ-д даатгамаар байна” гэсэн байр суурийг илэрхийлж байна.

Мөн тэрбээр баяр ёслол, уулзалтад нэгнээ архиар шахдаг байдлыг хуульчлах хэрэгтэйг хэлж байна. Энэ талаар Ж.Цогтсугар “..Хүнийг хүсээгүй байхад нь архиар шахах, согтоох бол хүчирхийлэл. Үүнийг хэрэглээний хүчирхийлэл гэсэн томъёоллоор хуулинд оруулах хэрэгтэй. Тэгж байж бусдыг шахахаа болино. Архинд орж байгаа хүмүүс тэнгэрээс бууж ирээгүй. Төрийн тогооноос унасан учраас нийгэм, хамт олон дунд нь эргэж “чанадаг”. Түүнээс тусгаарлаж, салгаж, үзэн ядаж гутаагаад хийдэг ажил биш” хэмээн тайлбарлалаа.

Үүнээс гадна архины зохистой хэрэглээ гэсэн ойлголт байхгүй. Энэ бол архи үйлдвэрлэгч компанийн рекламны санаа. Хүүхдэд хэзээ ч зохистой хэрэглээ гэж сургаж болохгүй. Архинд донтсон хүн зохистой хэрэглэнэ гэж хэзээ байхгүй. Тэр хүмүүстэй огт амсахгүй байх тухай л ярина гэдгийг хэлж байна.

Манай улсад эрэгтэйчүүдийн дундаж нас эмэгтэйчүүдээс 9.7 жилээр бага болсон. Энэ бол архидалтын үр дүн. Архидалт бол нийгмийн аюултай үзэгдэл болоод байна. 

Тэрбээр “…Албадан эмчилгээ гэсэн нэршлээс эхлэх хэрэгтэй. Ардчилсан нийгэмд албадан гэсэн үг зохих уу, хүний сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлөх вэ. ДЭМБ-аас нийгэмд, хамт олон суурилсан эмчилгээг зөвлөөд байхад бид албадлагын эмчилгээг голчилж байна. ДЭМБ болон манай эмч нар F10 ангиллын архины шалтгаант сэтгэц, зан үйлийн эмгэг гэж тодорхойлж байна. Сэтгэцийг нь  эмч нар анагааж байна. Зан үйлийг нь анагаадаг эм энэ дэлхийд байхгүй. Энэ бол албадлага, тушаалаар хийдэг ажил биш. Оюун санааны ажлыг мэргэшсэн ТББ-д даатгамаар байна” гэсэн байр суурийг илэрхийлж байна.

Мөн тэрбээр баяр ёслол, уулзалтад нэгнээ архиар шахдаг байдлыг хуульчлах хэрэгтэйг хэлж байна. Энэ талаар Ж.Цогтсугар “..Хүнийг хүсээгүй байхад нь архиар шахах, согтоох бол хүчирхийлэл. Үүнийг хэрэглээний хүчирхийлэл гэсэн томъёоллоор хуулинд оруулах хэрэгтэй. Тэгж байж бусдыг шахахаа болино. Архинд орж байгаа хүмүүс тэнгэрээс бууж ирээгүй. Төрийн тогооноос унасан учраас нийгэм, хамт олон дунд нь эргэж “чанадаг”. Түүнээс тусгаарлаж, салгаж, үзэн ядаж гутаагаад хийдэг ажил биш” хэмээн тайлбарлалаа.

Үүнээс гадна архины зохистой хэрэглээ гэсэн ойлголт байхгүй. Энэ бол архи үйлдвэрлэгч компанийн рекламны санаа. Хүүхдэд хэзээ ч зохистой хэрэглээ гэж сургаж болохгүй. Архинд донтсон хүн зохистой хэрэглэнэ гэж хэзээ байхгүй. Тэр хүмүүстэй огт амсахгүй байх тухай л ярина гэдгийг хэлж байна.

Манай улсад эрэгтэйчүүдийн дундаж нас эмэгтэйчүүдээс 9.7 жилээр бага болсон. Энэ бол архидалтын үр дүн. Архидалт бол нийгмийн аюултай үзэгдэл болоод байна. 

Жил ирэх тусам хорт хавдар хүн төрөлхтөний эрүүл мэндэд хамгийн хүчтэй заналхийлж байна. АНУ-ын хувьд хорт хавдар өвчлөл нь нийт нас баралтын шалтгааны хоёрдугаарт орж байна.Хорт хавдар нь бидний ДНК-д гэмтэл эсвэл генетикийн өөрчлөлт бий болгоноос үүддэг бөгөөд, нэгэнт идэвхижсэн тохиолдолд тархалтыг зогсоох боломж тун бага байдаг билээ.

Мөн хорт хавдар нь ихэнх тохиолдолд тухайн хүний амьдралын хэв маяг, идэж, хэрэглэсэн бүтээгдэхүүнүүдээс хамаарах хэдий ч бидний ген, удамшлаас хамаарах тохиолдол ч бий. Хорт хавдар судлалын томоохон эрдэмтэд хорт хавдар үүсгэгч хүчин зүйл болдог, бүтээгдэхүүн, үйл, байгалийн нөлөө зэргийг жагсаасныг танилцуулъя.

1. Элсэн чихэр: Хэт их чихэрлэг бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь зөвхөн чихрийн шижинд ч биш хорт хавдрын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг болохыг судлаачид тогтоожээ. Шинэ судалгаагаар хорт хавдрын эс нь элсэн чихрээр хооллож, тархалтаа нэмэгдүүлэх, идэвхжих түлшээ болгон ашигладаг болох нь тогтоогджээ. Бельгийн молекул биологи судлаач Жонан Твелеин “элсэн чихрийн хэт их хэрэглээ нь хорт хавдрын гиперификаци эсийг хооллож, тархалтыг нэмэгдүүлэх гол хөдөлгүүр болдог” гэв.

2. Боловсруулсан хоол хүнс: Хуванцар, гялгар баглаатай, агаар оруулахгүйгээр савласан бүтээгдэхүүнүүд /чипс, жигнэмэг, давсалсан самар, хатаамал/ түр зуурын өл дардаг байж болох ч нууцаар таны биед хорт хавдрын эс идэвхжих эрсдэлийг нэмэгдүүлж байдаг болохыг Францын эрдэмтэд нотолжээ.Үйлдвэрлэгчид бүтээгдэхүүнээ хэдэн сар жилээр шинэ мэт хадгалахын тулд найрлагад нь их хэмжээний химийн гаралтай тогтворжуулагч хийдэг аж. Энэхүү бодис нь хуванцар баглаа боодолтой нэгдэн урвалд орж, эрсдэлийг улам бүр нэмэгдүүлдэг аж.

3. Тамхидалт: Тамхи нь хорт хавдар үүсгэх хамгийн том хүчин зүйл бөгөөд нэг ширхэг янжуурт агуулагддаг химийн бодисууд 70 орчим төрлийн хорт хавдрын шалтгаан болдог аж.Түүнчлэн дам тамхидалт ч хорт хавдрын эх болдог бөгөөд эдгээр хүмүүсийн уушгины хорт хавдраар өвчлөх магадлал энгийн хүмүүсийнхээс 30 хувиар өндөр байдаг аж.

4. Хамгаалах тосгүйгээр наранд биеэ шарах: Арьсны хорт хавдар судлалын хүрээлэнгээс 35 нас хүрэхээсээ арьсаа салоны аргаар борлуулдаг хүмүүс арьсны хорт хавдар тусах магадлал 75 хувиар нэмэгддэг хэмээн мэдээлжээ. Мөн өдөрт 15 минутаас илүүгүй наранд гарах шаардлагатай бол хамгаалалтын хувцас, тос хэрэглэх нь арьсны хорт хавдраас сэргийлэх аж.

5. Химийн хортой бүтээгдэхүүнтэй ажиллах: Зарим хүмүүс хорт хавдар үүсгэгч хортой бүтээгдэхүүнтэй өдөр тутам ажилладаг. Эдгээрт хөнгөн цагаан, төмрийн үйлдвэрийн ажилчид, уран зураачид, ШТС-ын түгээгчид, резинэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрийн ажилчид, үсчин, маникюр хумс засалчид ордог байна.

6. Шөнийн ээлжийн ажилчид: Олон улсын Хавдар судлалын агентлаг нь шөнийн цагаар ажиллах нь хавдар үүсэх шалтгаан болдог хэмээн тодорхойлжээ. Тухайлбал, шөнийн цагаар, харанхуйд удаан ажилласнаар нь бие махбод авах ёстой физиологийн амралтаа авч чадахгүйд хүрснээр олон төрлийн вирус үүсэх шалтгаан болдог.

7. Хүнцэл: Бангладеш тэргүүтэй 50 гаруй орны 140 сан хүн амын бүс нутгийн ундны усанд их хэмжээгээр агуулагдаг хүнцэл нь хорт хавдрын эсийг өдөөгч нэгэн хүчин зүйл аж.

8. Ил гал дээр шарсан мах: Мах, махан бүтээгдэхүүнийг ил гал дээр шарах үед гетероциклины аминууд буюу HCAs, полисоксиолины нүүрс устөрөгчид, эсвэл PAHs гэж нэрлэгддэг нэгдлүүд бий болдог бөгөөд АНУ-ын Үндэсний хорт хавдрын хүрээлэнгийн мэдэгдсэнээр эдгээр бодисын нэгдлийг хүнсэндээ хэрэглэх хорт хавдрын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг аж.

9. Нүүрс: Нүүрсний уурхайд ажиллагсдын дунд уушги, давсаг,ходоодны хорт хавдарын өвчлөл элбэг байдаг. Мөн нүүрснээс ялгардаг тоос уушгинд нэвчин олон төрлийн өвчлөлийн үндэс болдог.

10. Согтууруулах ундаа: Согтууруулах ундаа нь элэг, хөх, бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын эх болдог . АНУ-ын Үндэсний хорт хавдрын хүрээлэн “хүн хэдий чинээ архи ууна, тэр хэрээр өвчлөх магадлал ихэснэ” хэмээн мэдээлжээ. Түүнчлэн дэлхийн 195 оронд хийсэн судалгаагаар архинд донтсон 50-аас дээш насны хүмүүсийн 50 хүн тутмын нэг нь хорт хавдартай байжээ.

11. Дизель түлшний утаа: Дэлхийн хорт хавдар судлалын хүрээлэнгээс дизель түлшний утаанд 30 орчим төрлийн хорт хавдар үүсгэгч бодис агуулагддаг аж.

12. Давсалсан, утсан загас даршилсан хүнс: Хятадын алдарт давсалж, утсан загас нь хорт хавдар үүсгэгч нитрит хэмээх бодисыг их хэмжээгээр агуулдаг аж. Энэхүү бодис нь хүний ДНК-г гэмтээж, тархи, хүзүүний хорт хавдар үүсгэдэг.Түүнчлэн даршилсан хүнс ходоод, бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг тухай Английн эрдэмтэд тогтоожээ.

13. Боловсруулсан махан бүтээгдэхүүн / хиам, зайдас/: ДЭМБ-аас хотдог, хиам, гахайн утсан мах зэрэг боловсруулсан махан бүтээгдэхүүнүүд хорт хавдрын эрсдэл үүсгэдэг болохыг баталжээ. Тухайлбал, дээрх бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэж, хадгалалтыг нэмэгдүүлэхийн тулд давсалж, утаж, их хэмжээний химийн бодис хэрэглэдэг нь ходоод, нойр булчирхай, түрүү булчирхайн хорт хавдрын үндэс болдог аж. Мөн саяхан АНУ-ын Хөхний хорт хавдрын хүрээлэнгээс хийсэн судалгаагаар эдгээр бүтээгдэхүүнийг тогтмол хэрэглэдэг эмэгтэйчүүдийн 15 хувьд нь хөхний хорт хавдар тусах эрсдэл болохыг мэдээлжээ.

14. Барилгын хөвөн: Барилгын дулаалгад ашигладаг хөвөн нь уушгины хорт хавдар үүсгэдэг аж. АНУ-ын Засгийн газраас тус бүтээгдэхүүний хэрэглээг хянах журам гаргаж байжээ.

15. Шарилжны эсрэг бүтээгдэхүүнүүд: АНУ-ын фермерүүд тариан талбайгаа хогийн ургаламаас хамгаалан хэрэглэдэг цацрагуудын 85 хувь нь хорт хавдар үүсгэгч бодис агуулсан байдаг болох нь батлагджээ. Одоогоор цацлага үр тарианд шууд нөлөөлсөн гэх нотолгоо байхгүй ч бүтээгдэхүүнийг талбайд цацсан фермерүүдийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлдөг аж.

16. Модны үртэс: Модны үртэстэй шууд тулж ажилладаг хүмүүсийн дунд хамрын салстын хорт хавдар тусах магадлал 50 хувь өндөр байдаг байна.

Related Articles

Leave a Reply

 АНХААР!

Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд манай сайт хариуцлага хүлээхгүй.

Back to top button